Изилдөөчүлөрдүн илимий активдүүлүгүн баалоо үчүн атайын наукометриялык көрсөткүчтөр колдонулат. Алардын ичинен эң белгилүүлөрүнүн бири – Хирш индекси. Бул көрсөткүч автордун илимий жарыяланымдарынын таасирин жана алардын цитаталануу деңгээлин аныктоого жардам берет, ошондуктан ал изилдөөчүлөрдүн илимий активдүүлүгүн талдоодо кеңири колдонулат.
Хирш индекси деген эмне?
Хирш индекси (h-index) – изилдөөчүлөр тобунун, уюмдун же өзүнчө бир изилдөөчүнүн илимий ишмердүүлүгүн баалоо үчүн колдонулган белгилүү наукометриялык көрсөткүчтөрдүн бири. Бул көрсөткүч жарыяланымдардын санын жана алардын цитаталаныш санын чагылдырат. Индекс 2005-жылы физик Хорхе Хирш тарабынан иштелип чыккан.
Хирш индекси кантип эсептелет?
H-index автордун жарыяланган эмгектеринин санына жана алардын канча жолу цитаталанганына жараша аныкталат.
Эгер автордун h санына барабар макалалары болуп, алардын ар бири жок дегенде h жолу цитаталанса, анда индекс h ге барабар болот. Мында автордун калган эмгектери h ден көп эмес жолу цитаталанган болот.
Башкача айтканда, автордун эмгектери канчалык көп цитаталанса, анын индекси ошончолук жогору болот. Эгер автордун 10 макаласы болуп, алардын ар бири 10 жолудан цитаталанса, анда автордун Хирш индекси 10го барабар болот. Эгер автордун эмгектери 15тен көп болсо, бирок алардын ар бири 10 жолудан цитаталанса, анда автордун h-index көрсөткүчү баары бир 10го барабар болот.
Хирш индексин эсептөөнүн мисалы:
| Макала | 1 | 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 | 9 | 10 |
| Цитаталануу саны | 25 | 28 | 7 | 4 | 3 | 1 | 2 | 3 | 2 | 1 |
Бул учурда Хирш индекси 4кө барабар, анткени автордун 4 макаласы бар жана алардын ар бири жок дегенде 4 жолу цитаталанган. Калган эмгектери 4төн көп эмес жолу цитаталанган.
Хирш индексин кайдан көрүүгө болот?
Хирш индексин илимий маалымат базаларынан текшерсе болот. Эң популярдуулары төмөнкүлөр:
- Scopus: журналдарды кеңири камтыйт, айрыкча гуманитардык илимдер тармагында. Бул жерде Scopus маалымат базасында индекстелген журналдардагы цитаталар гана эске алынат.
- Web of Science: таасирдүү жана көп цитаталанган басылмаларга басым жасайт. 1900-жылдан берки макалаларды камтыйт. Web of Science маалымат базасынын ичинде индекстелген жарыяланымдар жана цитаталар эске алынат.
- Google Scholar: булактардын эң көп санын камтыйт (монографиялар, диссертациялар, препринттер, конференция материалдары), ошондуктан анын көрсөткүчтөрү эң жогору болот.
Эреже катары, издөө фамилиясы, аты-жөнү, иштеген жери же жарыяланымдардын аталышы боюнча жүргүзүлөт. Автордук профилди ачкандан кийин, база автоматтык түрдө h-index маанисин, ошондой эле эмгектердин тизмесин жана алардын цитаталануу санын көрсөтөт.
Хирш индексин текшерүүдө автордун профили туура толтурулганына жана ага аты окшош башка адамдардын жарыяланымдары кирип кетпегенине ынануу маанилүү. Ошондой эле көрсөткүчтөрдү бир нече маалымат базасында дароо салыштыруу сунушталат, анткени алардын маанилери илимий булактардын камтылышы жана индекстөө өзгөчөлүктөрү ар башка болгондуктан айырмаланышы мүмкүн.
Эмне үчүн Хирш индекси маанилүү?
Бул көрсөткүч изилдөөчүлөрдүн илимий ишмердүүлүгүн баалоо үчүн колдонулат. H-index изилдөөчүнүн илимий эмгектеринин кесиптештер арасында жана илимий коомчулуктагы популярдуулугун чагылдырат. Изилдөөчүнүн эмгектери канчалык көп цитаталанса, ал өз тармагында ошончолук таанымал болот.
Жогорку h-index ийгиликтүү эл аралык кызматташтыкка өбөлгө түзөт. Ал илимий гранттарды алууда, академиялык карьералык тепкичте өсүүдө жана илимий уюмдардын натыйжалуулугун баалоодо маанилүү роль ойнойт.
Хирш индексин жогорулатуунун жолдору
- Scopus жана Web of Science эл аралык маалымат базаларында индекстелген журналдарга илимий макалаларды жарыялоо
- Илимий изилдөөлөр үчүн актуалдуу жана талап кылынган темаларды тандоо
- Башка белгилүү изилдөөчүлөр менен авторлошуп жарыялануу
- Эл аралык илимий конференцияларга катышуу
- Илимий аудиторияны кеңейтүү үчүн макалаларды англис тилинде жазуу
- Өз жарыяланымдарыңызды илимий тармактарга жана маалымат базаларына жайгаштыруу (ResearchGate, Google Scholar, LinkedIn, Twitter, Facebook, Mendeley)
- Эмгектер туура индекстелиши үчүн библиографияны жана шилтемелерди туура тариздөө
Хирш индекси – изилдөөчүнүн академиялык аброюн көрсөткөн негизги көрсөткүчтөрдүн бири. Анын өсүшү түздөн-түз жарыяланымдардын сапатына, журналды туура тандоого жана илимий илгерилетүү стратегиясына байланыштуу. Жарыялоо активдүүлүгүнө комплекстүү мамиле кылуу индексти жогорулатууга гана эмес, автордун эл аралык илимий позициясын да бекемдөөгө мүмкүндүк берет.
«Илимий Басылмалар» компаниясы менен бирге Хирш индексиңизди кепилденген түрдө жогорулатыңыз. Суроолоруңуз калдыбы? Төмөнкү форманы толтуруңуз же сайтка арыз калтырыңыз, биздин менеджер жакын арада сиз менен байланышып, акысыз консультация берет. Жаңы жетишкендиктерге бирге кадам таштайлы!
