Кыргызстанда Scopus жана Web of Science журналдарындагы басылмалар жеке окумуштуунун гана иши болбой калууда – алар жогорку окуу жайлары менен илимий уюмдарга карата тутумдук талаптардын бир бөлүгүнө айланууда. Эмне өзгөргөнүн жана мындай басылмаларга суроо-талап эмне үчүн улам өсүп жатканын карап чыгабыз.
Кыргызстанда Scopus жана Web of Science басылмаларына суроо-талап эмне үчүн өсүүдө?
Кыргызстанда эл аралык илимий маалымат базаларындагы басылмаларга болгон суроо-талап бир нече фактордон улам түзүлөт: Scopus же Web of Science тарабынан индекстелген журналда макала жарыялоо кандидаттык жана докторлук диссертацияны коргоо үчүн милдеттүү шарттардын катарына кирет, басылмалык активдүүлүктүн көрсөткүчтөрү мамлекеттик гранттарды бөлүштүрүүдө эске алынат, ал эми эл аралык басылмалар жогорку билим берүү реформасынын алкагында ЖОЖдордун натыйжалуулугунун көрсөткүчтөрүнүн бирине айланууда.
Мисалы, 2025-жылдын өзүндө эле Ош мамлекеттик университети Scopus тарабынан индекстелген басылмаларда 378 макала жарыялаган, ал эми университеттеги илимий даражасы бар окутуучулардын саны 600гө жеткен.
ЖАКтын диссертацияны коргоодо коюучу басылма талаптары
Диссертацияларга карата басылма талаптарын жөнгө салуучу негизги документ – бул Кыргыз Республикасынын Президентинин 2022-жылдын 18-январындагы №12 Жарлыгы менен бекитилген Илимий даражаларды ыйгаруу тартиби жөнүндө жобо. Документте басылмалардын санына карата төмөнкүдөй талаптар белгиленген:
- кандидаттык диссертация үчүн – Scopus жана/же Web of Science тарабынан индекстелген журналдагы бир макаланы жана ЖАКтын рецензиялануучу басылмалар тизмесиндеги макалаларды кошуп, кеминде беш басылма
- докторлук диссертация үчүн – Scopus жана/же Web of Science тарабынан индекстелген журналдардагы эки макаланы жана ЖАК тизмесиндеги макалаларды кошуп, кеминде он беш басылма
- илимий баяндама түрүндө корголуучу докторлук диссертация үчүн – Scopus жана/же Web of Science тарабынан индекстелген журналдардагы кеминде он эки макала жана жеке жазылган монография
Өзгөчө көңүл бурууга татыктуу жаңы норма бар: жасалма интеллект тарабынан түзүлгөн текстти диссертацияда тиешелүү шилтемесиз колдонуу плагиат катары каралат жана эмгекти кайра коргоо укугусуз четке кагуунун негизи болуп саналат.
Басылма үчүн журнал тандоодо талапкерлер, ЖОЖдор жана илимий-изилдөө институттары адатта бир катар жалпы критерийлерди эске алышат:
- изилдөөнүн темасына дал келүүсү
- Scopus же Web of Science базасында индекстелгендиги
- ак ниетсиз басылманын белгилеринин жоктугу
- ачык-айкын рецензиялоо шарттары жана жарыялоо мөөнөттөрү
- автор жана мекемеге таандыктык маалыматтарынын туура таризделиши
Кыргызстандын ЖОЖдору жана илимий-изилдөө институттары үчүн 2030-жылга чейин эмне өзгөрөт?
2026-жылы Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинети өлкөнүн 2030-жылга чейинки Улуттук өнүктүрүү программасынын алкагында иштелип чыккан 2026–2030-жылдарга Илим, жогорку билим берүү, интеллектуалдык менчик жана инновацияларды өнүктүрүү мамлекеттик программасынын долбоорун коомдук талкууга койду. Белгиленген максаттардын арасында:
- Эл аралык маалымат базаларындагы басылмалардын көлөмүн көбөйтүү.
- Патенттердин жана ишке ашырылган иштелмелердин санын кеминде үч эсеге көбөйтүү.
- ЖОЖдордун бюджетинде изилдөөлөргө кетүүчү чыгашалардын үлүшүн 20%га чейин жогорулатуу.
- Кыргызстандын кеминде он ЖОЖунун эл аралык рейтингдерге кириши.
- Улуттук илим жана инновация фондун түзүү.
Ошол эле мезгилде «Илим жөнүндө» мыйзамга илимий-изилдөө институттарынын каржылоосун, Улуттук илимдер академиясынын статусун жана ЖАКтын баш ийүүчүлүгүн тактаган өзгөртүүлөр каралууда.
Кыргызстанда илимий наамдар жана чет өлкөлүк дипломдор үчүн жаңы эрежелер
Өзгөрүүлөр илимий наамдарды ыйгаруу тартибин да козгоду. Кыргыз Республикасынын Министрлер Кабинетинин 2025-жылдын 6-октябрындагы №637 токтомуна ылайык, доцент наамы үчүн Scopus жана/же Web of Science тарабынан индекстелген журналдардагы кеминде төрт макала, ошондой эле кеминде эки окуу-методикалык же окуу эмгеги талап кылынат. Профессор наамы үчүн талаптар алда канча жогору жана талапкердин илимий даражасы менен кызматына жараша ар түрдүү болот: адатта бул – кеминде беш окуу-методикалык же окуу эмгеги жана Scopus жана/же Web of Science тарабынан индекстелген журналдардагы бирден бир нечеге чейинки макала.
Мындан тышкары, QS World University Rankings жана Times Higher Education рейтингдеринин алгачкы 500 мекемесине кирген уюмдар тарабынан берилген PhD жана хабилитацияланган доктор дипломдору Кыргызстанда кошумча илимий-эксперттик баалоосуз, автоматтык түрдө таанылат.
Scopus жана Web of Science басылмаларына карата талаптардын көбөйүшү Кыргызстандагы илим жана жогорку билим берүү реформасынын жалпы багытын чагылдырат – айрым диссертациялык нормалардан баштап, 2030-жылга чейинки мамлекеттик программанын максаттарына чейин. ЖОЖдор, илимий-изилдөө институттары жана айрым окумуштуулар үчүн бул жаңыланган талаптарды эске алуу менен басылма стратегиясын алдын ала пландаштыруу зарылдыгын билдирет.
Scopus же Web of Science басылмасын жарыялоодо жардам керекпи? «Илимий Басылмалар» компаниясынын адистери ылайыктуу журналды тандап берет, ЖАКтын талаптарына дал келүүсүн текшерет жана басылма процессинин бардык баскычтарында коштоп жүрөт. Акысыз консультация алуу үчүн төмөндөгү форманы толтуруңуз, менеджерибиз жакын арада сиз менен байланышат.
