Илимдин доктору илимий даражасын алуу – Кыргызстандагы эң жогорку академиялык жетишкендиктердин бири. Бул статустун артында окумуштуунун көп жылдык эмгеги гана эмес, диссертациянын түзүлүшүнөн тартып эл аралык базалардагы басылмаларга чейинки бир катар талап турат. Учурдагы нормалар менен алдын ала таанышып чыгуу маанилүү, анткени документтердеги кичинекей каталык же журналды туура эмес тандоо иштин четке кагылышына алып келиши мүмкүн. Кыргыз Республикасында докторлук диссертацияны даярдоодо эске алынууга тийиш болгон негизги талаптар төмөндө топтолду.
.jpg)
Кыргыз Республикасында диссертацияларды даярдоо жана коргоо боюнча бардык талаптар 2025-жылы жаңыртылган «Окумуштуу даражаларды ыйгаруунун тартиби» бекитилген.
Докторлук диссертация деген эмне?
Докторлук диссертация – бул окумуштуу өз алдынча ири илимий маселени чечип же өз тармагында жаңы багыт ачкан илимий-квалификациялык эмгек. Аны кандидаттык диссертациядан айырмалап турган нерсе – анын масштабы: докторлук иш болгон билимдерди толуктап гана тим болбостон, изилденип жаткан чөйрөдөгү түшүнүктөрдү байкаларлыктай өзгөртүүгө тийиш. Ошондон улам ага мазмуну боюнча да, жасалгасы боюнча да жогорку талап коюлат.
Диссертация бир илимдин тармагынын чегинде бир же эки илимий адистик боюнча коргоого сунушталышы мүмкүн. Баяндоонун толуктугу жана натыйжалардын тактыгы үчүн жоопкерчиликти изденүүчү жана анын илимий консультанты жеке өздөрү тартат.
Докторлук диссертациянын түзүлүшү
Докторлук диссертациянын Кыргызстандын диссертациялык кеңештери карманган туруктуу академиялык түзүлүшү бар. Иш адатта төмөнкүлөрдү камтыйт:
- Титулдук барак.
- Аннотация.
- Мазмуну.
- Киришүү – теманын актуалдуулугун негиздөө, максаты менен милдеттерин коюу, илимий жаңылыгын жана коргоого чыгарылуучу жоболорду сыпаттоо менен.
- Негизги бөлүк, адатта теориялык талдоо, изилдөө методологиясы жана жыйынтыктары чагылдырылган бир нече главадан турат.
- Жалпы корутунду чыгаруу жана сунуштар менен аяктоочу бөлүк.
- Пайдаланылган булактардын тизмеси.
- Тиркемелер (керек болгон учурда).
Жасалгага коюлган конкреттүү талаптар – шрифт, аралыктар, талаалар, шилтемелер менен адабияттар тизмесинин жасалгасы – ЖАК КРнын (Кыргыз Республикасынын Жогорку Аттестациялык Комиссиясы) усулдук сунуштары жана тиешелүү диссертациялык кеңештин регламенти менен белгиленет. Ишти жасалгалоодон мурда аларды коргоо пландалган кеңештен тактап алуу зарыл.
Кыргыз Республикасында диссертация мамлекеттик (кыргыз) же расмий (орус) тилде даярдалышы мүмкүн.
Илимдин доктору даражасына ким талапкер боло алат?
Коргоого жетүү мүмкүнчүлүгү баарына эле берилбейт. Докторлукка чыгаардан мурда окумуштуу илимдин кандидаты даражасын алууга жана тандаган тармагында туруктуу иштеп жатканын ырастоого милдеттүү. Негизги шарттар төмөнкүдөй:
- Темасы жана илимий консультанты коргоого чейин кеминде 5 жыл мурда илимий кеңештин чечими менен бекитилген болууга тийиш.
- Докторлук иш өз алдынча, авторлошсуз аткарылат.
- Кандидаттыкка чыгарылган илимий натыйжалар менен жоболорду кайталап чыгарууга болбойт.
Докторлук диссертацияны коргоо үчүн канча басылма талап кылынат?
Изилдөөнүн негизги натыйжалары коргоого чейин жарыяланууга тийиш – ошентип илимий коомчулук окумуштуунун ишин алдын ала баалоо мүмкүнчүлүгүнө ээ болот. Учурдагы «Илимий наамдарды ыйгаруу тартиби жөнүндө жободо» басылмалардын минималдуу топтому төмөнкүдөй аныкталган:
- Диссертациянын негизги натыйжалары чагылдырылган кеминде 15 басылма.
- Scopus, Web of Science индекстелген журналдарда кеминде 2 макала.
- Иштердин бир бөлүгүн ЖАК КРнын рецензияланган басылмаларынын тизмесиндеги журналдарга жайгаштыруу зарыл.
- Макалалардын мазмуну дал эле коргоого чыгарылуучу жоболорду чагылдырууга тийиш.
Өзүнчө белгилей кетүүчү нерсе: кийинчерээк эл аралык базалардан чыгарылып салынган журналдардагы макалалар коргоо үчүн өз баасын жоготот.
Коргоого даярдоодо бардык эле жарыяланган иштер эсепке алынбайт. «Илимий наамдарды ыйгаруу тартиби жөнүндө жобого» ылайык, төмөнкүлөр эске алынбайт:
- гезит макалалары
- депонирленген кол жазмалар
- баяндамалардын тезистери, ошондой эле мазмуну диссертациянын темасына туура келбеген басылмалар
Илимий басылманын бир санында изденүүчүнүн эки макаласынан ашыгы эсепке алынбайт – калгандары эсептен чыгат. Ошол эле учурда толук кандуу басылмаларга төмөнкүлөр теңештирилет:
- ойлоп табууларга патенттер
- ЭЭМ программаларына күбөлүктөр
- интегралдык микросхемалардын катталган топологиялары
- илимий конференциялардагы толук текстүү баяндамалар
Докторлук диссертацияны коргоо
Диссертацияны коргоо – көп этаптуу процесс жана ал тез аткарылбайт. Адегенде иш тиешелүү кафедрада же илимий уюмда алдын ала каралат. Андан соң диссертация диссертациялык кеңеш тарабынан коргоого кабыл алынат, иштин тексти жана автореферат отурумга чейин үч айдан кечиктирилбей ЖАКтын сайтына жайгаштырылат. Коргоонун өзүндө окумуштуу натыйжаларды сунуштайт, оппоненттерге жооп берет жана кеңеш мүчөлөрүнүн эскертүүлөрүн талкуулайт. Илимдин доктору даражасын ыйгаруу тууралуу жыйынтыктоочу чечимди Кыргыз Республикасынын ЖАКы бекитет.
Докторлук диссертацияны даярдоодогу каталар
Көп учурда окумуштуу шашылып, «боз тизмедеги» журналды тандайт же кийинчерээк Scopustan чыгарылып салынган басылмага макала жарыялайт. Кээде автореферат жасалгасынын расмий деталдары, коргоо жөнүндө билдирүүнү же коштомо документтерди берүү мөөнөттөрү көз жаздымда калат. Натыйжада материалдар кайтарылат, убакыт жоголот, айрым учурларда коргоого уруксат берилбей калышы мүмкүн. Ошондуктан «качандыр бир текшерилген» схемаларга таянбай, учурдагы нормалар менен такташ туура болот.
Диссертацияга коюлган талап – бул изилдөөнүн тереңдиги гана эмес, ошондой эле жасалгага карата көңүл буруу. Белгиленген нормалардын сакталышы, журналдарды туура тандоо жана ар бир кадамды сабаттуу коштоп баруу окумуштууга өзүнө татыктуу даражаны алуунун реалдуу мүмкүнчүлүктөрүн берет.
Докторлук диссертацияны коргоого пландап жатасызбы жана бардык талаптар эске алынганына ишеним арттыргыңыз келеби? Сиз «Илимий Басылмалар» компаниясына кайрыла аласыз. Биз илимий план түзүүгө жардам беребиз, ишти нормативдик талаптарга ылайык жасалгалайбыз, академиялык котормо кызматтарын сунуштайбыз, текстти бардык талаптарга ылайык редакциялайбыз жана корректировкалайбыз, иштин уникалдуулугун жогорулатабыз жана плагиаттын бар-жогу тууралуу отчет беребиз. Акысыз консультация алуу үчүн төмөндөгү форманы толтуруңуз, биздин менеджер жакын арада сиз менен байланышат. Ийгиликтүү коргоого карай алга!
